Szlak drogowskazów

Szlakiem kamiennych drogowskazów

Na polsko-niemieckim pograniczu znajduje się nieznana szerzej atrakcja turystyczna, jaką są poniemieckie kamienne drogowskazy.

Wskazywały one drogę, wyznaczały rejon łowiecki, upamiętniały tragedie, ale stanowią także ślad, który chcieli pozostawić po sobie ludzie. Mają teraz wartość poznawczą. W wielu miejscowościach te kamienne pamiątki przeszłości są jedynym magnesem, który może przyciągnąć gości i turystów. Te znaki i drogowskazy to unikatowe zabytki sztuki drogowej i zarazem dokument sieci drogowej okolicy. Zdecydowanie najważniejszy był trakt głogowski, przedłużony na zachód przez Żagań i na wschód łącząc okolicę z Wielkopolską.

Kamienie pochodzą najczęściej z XIX wieku i przez wiele lat nie dostrzegano ich wartości historycznej. Kamienie oznaczały również tereny łowieckie, czy też były ustawiane ku czci bohaterów, a później członków rodziny. Odnotowywały też ważne wydarzenia. Chociażby jeden z najstarszych, kamień napoleoński. Został ustawiony w 1813 roku, gdy Rosjanie wycofywali się z Rosji. Stoi przy drodze A-12, za Szprotawką.

Kamienne drogowskazy wskazują nam miejsce dawnych szlaków komunikacyjnych. Te, które są znane, stanęły na skrzyżowaniach z początkiem XIX wieku i odzwierciedlają wcześniejszy układ drogowy. Dziś mało kto wie, że na przykład ze Szprotawy spod Bramy Żagańskiej wychodziła droga handlowa w kierunku Zgorzelca, wiodąca przez środek obecnego poligonu wojskowego albo że Wiechlice odgrywały kiedyś kluczową rolę w komunikacji pomiędzy Szprotawą i Głogowem, Kożuchowem i Nową Solą.

Wszystkie te miejsca to świadkowie historii. Kamienne drogowskazy są w tej okolicy niemal w każdej miejscowości. Henryków, Nowa Kopernia, Borowina, Kartowice, Dzikowice, Rusinów, Szprotawka, ale też wiele z nich można spotkać w okolicach Żar, Żagania, Wymiarek, Gozdnicy i Jasienia.

 

Drogowskazowym zagłębiem są Wiechlice koło Szprotawy. Dotychczas naliczono ich tam kilkanaście. Większość kamiennych drogowskazów pochodzi z XIX wieku. Niektóre z nich posiadają na rewersie wyrytą datę wykonania, tak jak 1820 rok (Wiechlice), czy 1831 (Żagań). Z reguły wyryto tam informację o kierunku do jednej lub kilku, często odległych miejscowości oraz o granicy posiadłości. Pokazują drogę do Głogowa, Kożuchowa, Nowej Soli. Nagromadzenie tych drogowskazów nie jest przypadkowe i wynika z pasji rodziny Neumannów – byłych właścicieli Wiechlic i pobliskiego Henrykowa. Byli oni członkami śląskich stowarzyszeń historyczno-krajoznawczych, dużo podróżowali i chcieli przenieść w swoje strony dobre wzorce.

Spotykane dziś kamienne drogowskazy, wykonane są zgodnie z przepisami pn. „Wskazówki o zakładaniu, utrzymaniu, remontach dróg bitych”, które po raz pierwszy wydano w latach 1814 i 1816, natomiast nowe ich wersje pojawiły się w 1824 i 1834 roku. Są one głazami narzutowymi i na każdym z nich umieszczona jest strzałka wskazująca kierunki do miejsc oraz różnych obiektów. Nazwy tych miejsc zostały wyryte lub namalowane pismem gotyckim i znajdują się na jednej lub kilku stronach kamienia. Na niektórych głazach umieszczony jest rok postawienia drogowskazu, a na nielicznych odległość do wskazanych miejsc. Obowiązującą wówczas jednostką długości była wprowadzona ustawą z 6 maja 1816 r. mila pruska, którą stosowano w Prusach do czasu wprowadzenia w 1873 r. systemu dziesiętnego. Najwięcej drogowskazów pochodzi z pierwszej połowy XIX w., ale spotyka się też takie, które postawiono znacznie później. W Henrykowie koło Szprotawy, przy drodze prowadzącej do tutejszego pałacu, stoi drogowskaz z 1889 r. Szereg tych mało znanych i niezbyt docenianych okazów dotrwało do naszych czasów.

Jeden z najstarszych kamiennych drogowskazów z XIX w.
Najstarsze drogowskazy spotkać można przy drodze, prowadzącej od koszar wojskowych w Żaganiu do Gryżyc. Na jednym z nich wyryty jest napis nach Marsdorf und Sorau 1815 (do Marszowa i Żar 1815), a na drugim nach Jeschkendorf 1815 (do Jaszkowic 1815).

Bardzo ciekawy drogowskaz można spotkać w Siecie-borzycach. Stoi on przy szosie, przylegającej do głównej drogi, która przebiega przez wieś. Oprócz strzałki wyryta jest na nim obszerna, składająca się z dziesięciu wersów inskrypcja, która określa zasady korzystania z prywatnej drogi, prowadzącej do pobliskich młynów.

Wspomnieć należy jeszcze o takich kamieniach, które określają granice włości. Takie głazy można spotkać przy drodze z Żar do Lubska, w odległości 2 km przed miejscowością Świbna. Umieszczone są one po obu stronach drogi, doskonale widoczne na wysokich skarpach, a na ich górze znajduje się napis w języku niemieckim: Granica, a pod nim strzałka skierowana do dołu, rozdzielająca napis: Drożków – Świbna.

 

Dziś kamienne drogowskazy powinny stanowić przedmiot szczególnego zainteresowania i ochrony ze względu na ich wartość historyczną, naukową oraz kulturową. Najstarsze kamienie mają ponad 200 lat i przetrwały do dzisiaj w dobrym stanie, nadal dokumentują historię naszego regionu, a także są świadkami burzliwych dziejów komunikacji i drogownictwa. To od nas zależy, ile z nich pozostanie dla następnych pokoleń.

To wszystko sprawia, że kamienne drogowskazy i ich szlak jest bardzo interesującą atrakcją turystyczną w Euroregionie Sprewa-Nysa-Bóbr.

Zapraszamy do jego poznania!

1
fot. E. Zys

Lutynka Mielno
(napis na drogowskazie: Möllendorf)

Leuthen Mellendorf
(Inschrift auf dem Wegweiser: Möllendorf)

(N 51°32’39.16″ E 15°1’55.27″)

Przy drodze Bogaczowskiej od DK 27 (Żary-Przewóz) do drogi powiatowej 1081 F Lutynka-Wymiarki

2
fot. S. Byczkowski

Silno Małe
1857

Kl. Selten
1857

(N 51°31’25.26″ E 15°2’51.12″)

Przy drodze leśnej z Wymiarek do Bogumiłowa
3
fot. S. Byczkowski

Jamno

Sichdichfür

(N 51°26’27.5″ E 14°59’6.6″)

Dobrzyń – Przewóz
4
fot. S. Byczkowski

Dąbrowa Łużycka
Karsówka

Nach Dubrau
Mühlbach

(N 51°29’43.63″ E 14°52’12.61″)

Potok – Straszów
5
fot. P. Charydczak

1834 Drągowina Nowogród / Kotowice ½ mili Zielona Góra 3 mile

1834 nach Neuwaldau
und Naumburg / nach Kottwitz ½ M Grünberg 3M

(51°45’52.0″N 15°21’19.0″E)

Przybymierz – Kotowice 1,2 km od Przybymierza
6
fot. P. Charydczak

Stary Żagań
Żagań

Nach Altkirch /
nach Sagan

(51°38’18.0″N 15°18’49.5″E)

Stary Żagań nr 30
7
fot. S. Byczkowski

Droga prywatna do zamku

Privatweg nach dem Schloss

(51°34’04.7″N 15°33’34.9″E)

Henryków nr 3A
8
fot. P. Charydczak

Głogów

Nach Glogau

(51°34’26.8″N 15°36’24.0″E)

300 m na północ od Wiechlic nr 16
9
fot. P. Charydczak

Cieciszów / Szprotawa

Nach Zeisdorf / Nach Sprottau

(51°34’30.9″N 15°37’22.9″E)

Szprotawa skrzyżowanie na Cieciszów
10
fot. P. Charydczak

Głogów Kożuchów

Nach Glogau
nach Freistadt

(51°34’30.9″N 15°37’22.9″E)

Szprotawa skrzyżowanie na Cieciszów
11
fot. P. Charydczak

Marcinów / Skibice

Nach Merzdorf /
nach Peterswaldau
Hulzweg

(51°45’35.3″N 15°24’47.3″E)

Skibice – Przylaski Torfowisko
12
fot. P. Charydczak

Skibice

Nach Peterswaldau
Hulzweg/Hultzweg –
(Holzweg)

(51°45’33.8″N 15°25’00.0″E)

Brzeźnica – Przylaski Torfowisko
13
fot. P. Charydczak

Skibice

Nach Peterswaldau

(51°46’00.0″N, 15°24’39.0″E)

Brzeźnica – Przylaski Torfowisko
14
fot. P. Charydczak

Włostów / Krzystkowice Jasionówka
1847

nach Nißmenau /
Christianstadt nach Jehsen

1847

(51°44’46.0″N 15°08’38.5″E)

700 m na północny wschód od Biedrzychowic Dolnych nr 82
15
fot. P. Charydczak

Wiechlice
1820

Wichelsdorfe
1820

(51°34’05.0″N 15°35’32.0″E)

Wiechlice nr 45B
16
fot. P. Charydczak

Dzikowice Kożuchów

Nach Ebersdorf und Freystadt

(51°34’13.5″N 15°35’36.5″E)

130 m na zachód od Wiechlic nr 9 /
17
fot. P. Charydczak

Lutynka

Leuthen

(51°32’00.5″N 15°05’45.1″E)

Witoszyn Górny nr 11
18
fot. P. Charydczak

Wymiarki / Witoszyn Dolny

Wiesau / Nieder Hartmannsdorf

(51°31’49.5″N 15°05’52.3″E)

Witoszyn Górny 50 m na północ od Witoszyna Górnego nr 1

19

fot. P. Charydczak

Wymiarki / Borowe

Wiesau /
Buhrau

(51°28’56.9″N 15°04’15.3″E)

Przy drodze leśnej / Wymiarki-Gozdnica

20

fot. P. Charydczak

Wymiarki / Gozdnica

Wiesau /
Freiwaldau

(51°27’55.3″N 15°04’10.8″E)

Przy drodze leśnej / Wymiarki-Gozdnica

21

fot. P. Charydczak

Nieistniejąca leśniczówka

Wärstdubesser

(51°27’13.6″N 15°04’46.8″E)

Przy drodze leśnej / Wymiarki-Gozdnica

22

fot. P. Charydczak

Jamno / Lubartów 5,7 km

Sichdichfür /
Qumälisch 5,7 km

(51°27’58.4″N 15°3’49.9″E)

Przy drodze leśnej / Jamno-Gozdnica-Borowe

23

fot. P. Charydczak

Jamno / smolarnia

Sichdichfür /
Pechofen

(51°28’16.4″N 15°01’26.9″E)

Przy drodze leśnej / Jamno-Wymiarki

24

fot. P. Charydczak

Lubartów

Qumälisch

(51°30’13.3″N 15°03’51.5″E)

Wymiarki, ul. Sosnowa 10 / 160 m na zachód

25

fot. P. Charydczak

Droga zamknięta

Verbotner Weg

(51°31’19.9″N 15°04’34.0″E)

Przy drodze leśnej między Wymiarkami a Lutynką

26

fot. P. Charydczak

Witków

Nach Wittgendorf

(51°38’26.0″N, 15°33’59.0″E)

30 m na zachód od Borowiny nr 9

27

fot. Patryk Charydczak, Gazeta Lubuska

Jazda tą drogą jest dozwolona tylko po uzyskaniu pozwolenia
(posiadłość Borowina)

Dieser Privatweg darf
nur nach eingeholter
Erlaubnis befahren werden
Dom. Hartau

(51°37’55.5″N, 15°35’31.0″E)

Na drodze gruntowej między Borowiną 80, a Dzikowicami

28

fot. P. Charydczak

Piotrowice

Nach Petersdorf

(51°31’16.0″N 15°40’25.5″E)

Droga leśna, ok. 500 m na północ od Rezerwatu Przyrody – Buczyna Szprotawska

29

fot. P. Charydczak
Bobrowice– nieistniejąca miejscowość, która znajdowała się na terenie poligonu w okolicach Świętoszowa (właściwa nazwa: Koberbrunn 1 ¹⁄ mili)
Nach Boberwitz /
nach Koberbrun 1 ½ M.
– eine nicht mehr existierende
Ortschaft, die sich auf dem Truppenübungsplatz in der Nähe von Świętoszów befand (richtiger Name: Koberbrunn 1 1/2 Meilen)

(51°32’25.3″N 15°33’44.0″E)

Przy drodze szutrowej, 50 m na południowy zachód od Nowej Koperni nr 13

30

fot. P. Charydczak

Droga prywatna
1889

Privat-Weg
1889

(51°33’58.0″N 15°34’18.8″E)

Henryków nr 58

31

fot. P. Charydczak

Szprotawa

Nach Sprottau

(51°34’05.8″N 15°35’32.3″E)

Wiechlice nr 45B

32

fot. P. Charydczak

a) Głogów Kożuchów Nowa Sól
b) Sucha Dolna Głogów

a) nach Glogau Freystadt Neusaltz
b) nach Zauche und Glogau

(51°34’07.5″N 15°35’38.5″E)

Wiechlice nr 45

33

fot. P. Charydczak

Przemków / Leszno Dolne

Nach Primkenau /
nach N. Leschen

(51°33’59.4″N 15°37’53.5″E)

Cieciszów nr 23

34

fot. P. Charydczak

Rzeczyca Rzeczyca 3 km/
Trzebiechów 8 Siedlisko 8km

nach Rzeczyca
Riesnitz 3 km/
nach Trebichow 8
Heidenau 8km

(52°12’9.5″N, 14°52’48.5″E)

Cybinka 100 m na południowy zachód od obiektu Pliszka Młyn

35

fot. P. Charydczak

Gościeszowice Mycielin
Nowe Miasteczko

Gießmansdorf
nach Metschlau
und Neustätel

(51°36’31.5″N 15°40’32.0″E)

Gościeszowice nr 90B

36

fot. P. Charydczak

Żagań

Nach Sagan

(51°39’37.5″N, 15°19’51.5″E)

Dzietrzychowice nr 4A – 130 m na południowy zachód

37

fot. P. Charydczak

Karczówka / Jabłonów

Nach Kalkreuth /
nach Schönbrunn

(51°42’29.3″N 15°23’0.5″E)

Przy rozwidleniu drogi z Brzeźnicy na Karczówkę i Jabłonów

38

fot. P. Charydczak

Skibice
1 mila

Nach Peterswaldau
1 M

(51°44’46.0″N 15°24’53.0″E)

Droga leśna z Marcinowa do Skibic

39

fot. P. Charydczak

Wrzesiny

Nach Wachsdorf

(51°44’13.0″N, 15°25’55.0″E)

Marcinów nr 1 – 300 m na południowy wschód

40

fot. E. Zys

Do leśniczówki

Zur Försterei

(51°32’05.6″N 15°07’14.0″E)

Przy drodze leśnej z Jankowej Żagańskiej do Witoszyna, za wiaduktem na drodze A18

41

fot. E. Zys

Przewóz

Nach
Priebus

(51°28’31.2″N 15°01’35.3″E)

Wymiarki-Lipna

42

fot. E. Zys

Drozdów

Nach Ziebern

(51°35’21.7″N 15°01’11.4″E )

Za Rościcami, przy drodze leśnej na Drozdów, równolegle do drogi A18

43

fot. E. Zys

Bogumiłów / Grotów

Reichenau /
Gräfenhain

(51°35’21.7″N 15°01’11.4″E )

Za Rościcami, przy drodze leśnej na Drozdów, równolegle do drogi A18

44

fot. E. Zys

Jaryszów 1852 / Golin

Gersdorf 1852 /
Guhlen

(51°41’12.6″N 14°58’42.3″E)

Pietrzyków

45

fot. P. Charydczak

Jaryszów Pietrzyków / Matuszowice

Gersdorf
Pitschkau / Matzdorf

(51°43’3″N, 14°59’27.5″E)

Golin

46

fot. E. Zys

Jankowa Żagańska / Janów

Nach
Hansdorf

(51°33’46.8″N 15°10’48.4″E)

Jankowa Żagańska – Drogowskaz przeniesiony w inne miejsce: Jankowa Żagańska nr 72

47

fot. E. Zys

Wymiarki Lutynka

Wiesau
Leuthen

(51°31’43.8″N 15°02’57.1″E)

Przy drodze Bogaczowska od DK27 (Żary-Przewóz) do drogi powiatowej 1081 F Wymiarki-Lutynka

48

fot. P. Charydczak

Lisia Góra / Jabłoniec

Liesegar / Gablenz

(51°43’7″N, 14°59’45.5″E)

Golin

49

fot. E. Zys

Lipna Gozdnica

Nach Leippa Freiwaldau

(51°26’6.5″N, 15°0’35.5″E)

Lipna

50

fot. E. Zys

Jurzyn Brody / Golin Jasień

Jüritz Pförten / Guhlen Gassen

(51°41’00.7″N 14°58’42.9″E)

Pietrzyków

51

fot. T. Żółkiewicz

Świbinki / Drzeniów Nowa Rola Brody Jurzyn

Schniebinchen /
Drehne Niewerle Pförten Jüritz

(51°43’19.1″N 14°54’58.1″E)

Drzeniów-Świbinki

52

fot. P. Charydczak

Jabłoniec 1831
(wcześniejsza nazwa miejscowości Gablenz)

Nach
Gablentz 1831
(Früherer Name des Dorfes Gablenz)

(51°43’38.2″N 15°02’57.8″E)

Świbna

53

fot. P. Charydczak

Żaganiec / Szczepanów

Nach Hermsdorf /
nach Zeipau

(51°35’52”N 15°16’8”E)

Żagań (Kolonia Laski) – za kładką przed wiaduktem „Alte Forst Colonie” koło dawnej leśniczówki

54

fot. E. Zys

Marszów / Żary
1820

Nach Marsdorf
und Sorau
1820

(51°36’58.5″N, 15°17’35.0″E)

Żagań k. stanicy kajakowej Szron przy rzece Czerna

55

fot. E. Zys

Żary, Łaz, Mirostowice Dolne / Kunice, Iłowa

Sorau Lohs Ndr. Ullersdorf /
Kunzendorf Halbau

(51°37’21.2″N 15°09’16.7″E)

Żary, al.Wojska Polskiego / przy Kompleksie Sportowo-Rekreacyjnym SYRENA

56

fot. P.Lichtański

Borowe / Iłowa
2 mile
Burau /
Halbau

2 M

(51°26’53.6″N 15°06’40.7″E)

Gozdnica

57

fot. T. Żółkiewicz

Krzystkowice
1838
Christianstadt
1838

(51°44’16.4″N 15°08’18.9″E)

Biedrzychowice Dolne nr 18 / Zbiornica Muzealna u Motyla

58

fot. T. Żółkiewicz

Żary / Bieniów

Nach Sorau / Benau

(51°44’16.4″N 15°08’18.9″E)

Biedrzychowice Dolne nr 18 / Zbiornica Muzealna u Motyla

59

fot. T. Żółkiewicz

Jasień

Nach Gassen

(51°44’16.4″N 15°08’18.9″E)

Biedrzychowice Dolne nr 18 / Zbiornica Muzealna u Motyla

60

fot. P. Charydczak

A) pas graniczny Świbna
B) pas graniczny Drożków
C) granica Drożków
D) czwarty kamień przewrócony prawdopodobnie napisami do dołu

A) Grenze Gassen Zwippendorf
B) Grenze Zwippendorf Droskau
C) Grenze Droskau Zwippendorf
D) vierter umgestürzter Stein
wahrscheinlich mit nach unten
gerichteten Inschriften

(51°44’14″N, 15°2’32″E)

(51°42’30.5″N, 15°3’39″E)

Granica miejscowości Świbna i Jasień. Dwie pary kamieni granicznych po obu stronach drogi

61

fot. T. Żółkiewicz

Roztoki ½ h
Trzebiel 6 h /
Zabłocie ¾ h
Biedrzychowice Dolne 1 h
Żary

Rodstock ½ h
Triebel 6 h /
Sablath ¾ h
Friedersdorf 1 h
Sorau

(51°35’52”N 15°16’8”E)

Guzów 29 / Leśniczówka

62

P. Charydczak

Jaszkowice
1815

Nach Jeschkendorf
1815

(51°38’29”N 15°16’47”E)

Żagań / 2 km za Wojskowym Centrum Rekrutacji

63

fot. P. Charydczak

Żagań

Nach Sagan

(51°38’30”N 15°16’47”E )

Żagań / 2 km za Wojskowym Centrum Rekrutacji

64

fot. P. Charydczak

Dziwiszowa
1825

Nach Bergisdorf
1825

(51°38’33”N 15°16’49”E)

Żagań / 2 km za Wojskowym Centrum Rekrutacji

65

P. Charydczak

Żary /
Iłowa 16 km /
Żary 13 km

Nach Sorau / nach Halbau 16 km / nach Sorau 13 km

(51°37’37”N 15°19’15”E)

700 m za Specjalnym Ośrodkiem Szkolno – Wychowawczym przy ulicy Skarbowej

66

fot. P. Charydczak

Wilkowisko / Żaganiec

Wolfsdorf / Hermsdorf

(51°35’15”N 15°14’7”E)

1,5 km na południowy wschód od miejscowości Siodło nr 68

67

fot. P. Charydczak

Żagań ½ mili

Nach Sagan ½ M

(51°38’09.7″N 15°22’33.9″E)

Żagań-Kocin /  Dwa drogowskazy obok siebie na poboczu drogi

68

fot. P. Charydczak

Jabłonów ⅔ mili,
Kożuchów 2 ½ mili 1822;
Jelenin 1 mila,
Kożuchów 2 ½ mili,
Nowe Miasteczko 3 ½ mili

Nach Schönbrun ⅔ M.
(właściwa nazwa / richtiger Name: Schönbrunn),
Freystadt 2 ½ M 1822; nach Hirschfeldau 1 M,
Freystadt 2 ½ M,
Neustädtel 3 ½ M

(51°38’09.7″N 15°22’33.9″E)

Przy trasie Żagań-Kocin

69

fot. J.Barczyński.

Do folwarku Siersko 2
Drzeniów 6 km /
Cybinka 6 km

Nach Vorwerk Sierzig 2
Drehnow 6 km /
Ziebingen 6 km

(52°13’14.5″N, 14°50’39.0″E)

Sądów na rozdrożu przed remizą strażacką. Na drugiej stronie jest prawdopodobnie napis „Ziebingen 6 km”

70

fot. M. Gabrowski

Borowina

Nach Hartau

(51°36’44.0″N, 15°32’37.5″E)

Kartowice 2 km na północ

71

P. Charydczak

Iłowa

Nach Halbau

(51°34’9.5″N, 15°15’37.5″E)

Żaganiec w stronę miejscowości Wilkowisko. Jadąc od Żagańca to pierwszy z leżącej grupy kamieni

72

fot. T. Żółkiewicz

Sieciejów

Schönaich

(51°41’16.3″N 15°01’28.9″E)

Lipsk Żarski napis nieczytelny

73

fot. T. Żółkiewicz

Drożków

Droskau

(51°43’04.8″N 14°59’39.1″E)

Golin / głaz leży napisem do dołu

74

fot. T. Żółkiewicz

Bronice

Brinsdorf

(51°42’41.3″N 14°59’26.1″E)

Golin / głaz leży napisem do dołu

75

fot. T. Żółkiewicz

Jasień / Roztoki /Bieszków

Gassen Rodstock / Berthelsdorf

(51°44’16.4″N 15°08’18.9″E)

Biedrzychowice Dolne nr 18 / Zbiornica Muzealna u Motyla

76

fot. E. Zys

Przewóz

Nach Priebus

(51°35’47.1″N 15°17’31.9″E)

Żagań, Lotników Alianckich nr 45

77

fot. S. Byczkowski

Jamno, Gozdnica

Sichdichfür
Freiwaldau

(N 51°28’55.09″ E 15°1’31.87″)

Droga gruntowa, Silno Małe – droga krajowa nr 27

78

fot. S. Byczkowski

a) Lubartów, Wymiarki
b) Do nadleśnictwa

a) Qumälisch Wiesau
b) Zur Oberförsterei

(N 51°30’18.87″ E 15°3’35.16″)

Droga gruntowa, Wymiarki – Lubartów

79

fot. S. Byczkowski

a) Olszyniec
b) Krzystkowice

a) nach Wellersdorf
b) nach Christianstadt

(N 51°39’5.44″ E 15°16’53.74″)

Żagań / 2,9 km na północ za Wojskowym Centrum Rekrutacji w Żaganiu

80

fot. S. Byczkowski

Jaszkowice

Nach Jeschkendorf

(N 51°38’3.17″ E 15°17’53.61″)

Żagań, ul. Bolesława Chrobrego nr 3

81

fot. S. Byczkowski

Karliki

Karlswalde

(N 51°36’18.65″ E 15°19’43.97″)

Żagań – rozwidlenie ul. Leśnej i Żelaznej

82

fot. S. Byczkowski

Lipna
Przewóz

Leippa
Priebus

(N 51°28’43.83″ E 15°2’55.6″)

Droga leśna / Lipna – Gozdnica – Wymiarki

83

fot. S. Byczkowski

Jamno, Straszów, Lipna

Sichdichfür Gr. Selten Leippa

(N 51°29’17.22″ E 14°59’41.87″)

Droga leśna na północny wschód od Przewozu

84

fot. S. Byczkowski

Dzietrzychowice
nr 460

Nach Dittersbach
nr 460

(N 51°39’26.76″ E 15°22’59.43)

Droga leśna z Dzietrzychowic do Kocina

85

fot. S. Byczkowski

Skibice

Nach Peterswaldau

(N 51°46’28.5″ E 15°22’30.39″)

Droga gruntowa / Skibice – Kotowice

86

fot. S. Byczkowski

Żagań ³⁄4 mili
1831

Nach Sagan ¾ M.
1831

(N 51°34’52.61″ E 15°16’36.75″)

Żagań, ul.Lotników Alianckich nr 65

87

fot. S. Byczkowski

Przyborze

Neudorf

(N 51°44’52.4″ E 15°27’47.57″)

Wichów – pole za boiskiem sportowym

88

fot. S. Byczkowski

Do Marszowa i Żar
1815

Nach Marsdorf und Sorau
1815

(N 51°38’46.12″ E 15°16’51.89″)

Żagań – 2,4 km na północ za Wojskowym Centrum Rekrutacji w Żaganiu

89

fot. S. Byczkowski

Karczówka, Dzietrzychowice

N Kalkreuh
N Dittersbach

(N 51°42’10.67″ E 15°20’17.98″)

Droga gruntowa między Stanowem a Karczówką

90

fot. S. Byczkowski

Borów Wielki

Nach Grossenbohrau

(N 51°40’55.97″ E 15°35’4.48″)

Rusinów

91

fot. S. Byczkowski

Wiechlice
Powiat Szprotawski

Wichelsdorf
Sprottauer Kreis

(N 51°38’46.12″ E 15°16’51.89″)

Szprotawa-Dzikowice

92

fot. S. Byczkowski

a) Jamno, Przewóz
b) Gozdnica Lipna, Przewóz
c) Wymiarki Borowe

a) SichdichfürPriebus
b) Freiwaldaunach Leippa Priebus
c) Wiesau nach Buhrau

(N 51°42’10.67″ E 15°20’17.98″)

Gozdnica, ul. Wojska Polskiego nr 3 – trzy głazy na prywatnej posesji

93

fot. S. Byczkowski

a) leśniczówka – dawna Jamnica, k. Potoku – Dąbrowa Łużycka
b) Dobrochów, Przewóz

a) JamnitzDubrau
b) Zessendorf Priebus

(N 51°40’55.97″ E 15°35’4.48″)

Droga leśna z Przewozu na Dąbrowę Łużycką

94

fot. S. Byczkowski

Krzystkowice

Nach Christianstadt

(N 51°45’43.33″ E 15°14’37.48″)

Dobroszów Mały – przy skrzyżowaniu na Nowogród Bobrzański

95

fot. S. Byczkowski

Dzietrzychowice

Dittersbach

(N 51°38’22.3″ E 15°22’7.29″)

Droga leśna / Marysin-Stara Kopernia

96

fot. S. Byczkowski

Dobroszów Mały
Powiat Żagań

Wüst. Dobritsch
Saganer Kreis

(N 51°45’44.04″ E 15°14’35.39″)

Dobroszów Mały nr 1

97

fot. S. Byczkowski

Zasady korzystania z prywatnej drogi do młyna

Regeln für die Benutzung der Privatstraße zur Mühle

(N 51°40’51.99″ E 15°34’16.5)

Siecieborzyce nr 143

98

fot. E. Zys

Gozdnica

Freiwaldau

(51°30’25.6″N 15°04’23.6″E)

Wymiarki, skrzyżowanie ul. Kasztanowej i Polnej. Prawdopodobnie Freiwaldau, drugi napis trudny do odczytania.

99

fot. E. Zys

Matuszowice

Matzdorf

(N 51°41’32.2″ E 14°57’45.7”)

Przy drodze Szlakowej z Pietrzykowa na Jurzyn/Grabów. Napis całkowicie zatarty

100

fot. S. Byczkowski

Kałc
(nieistniejąca osada)

Kautz

(N 51°36’35.41″ E15°14’32.6″)

Siodło – Żagań

101

fot. S. Byczkowski

Żagań
1815

Nach Sagan
1815

(N 51°37’40.87″ E 15°16’37.13″)

Żagań – na terenie 11. Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej im. Króla Jana III Sobieskiego

102

fot. S. Byczkowski

a) Marcinów
b) do kopalni Antonie

a) Nach Merzdorf Hulzweg
b) Zur Grube Antonie

(N 51°45’7.81″ E 15°25’56.74″)

Wichów – Przylaski Torfowiska

103

fot. S. Byczkowski

Skibice

Nach Peterswaldau

(N 51°44’26.44″ E 15°25’35.17″)

Marcinów – Przylaski Torfowisko

104

fot. Sebastian Wasilewski

Absencja (słupek korekty kilometrażu) 53,75 m

Fehlstation 53,75 m

(51°44’31.5″N 15°35’04.9″E)

Kożuchów, ul. 1 Maja, naprzeciw nr 59A

105

fot. leśniczy Jarosław Gnyp

Mierków

Merke

(51°50’29.7″N 14°52’15.9″E)

Na drodze leśnej Osiek-Jałowice

107

fot. leśniczy Łukasz Matych/
Krzysztof Piaseczny

Do Skibic

Nach Peterswaldu

(51°45’43.7′′N 15°25’41.1′′E)

Przylaski, 700 m na zachód od OSP w Przylaskach

108

fot. Maciej Boryna

Droga do Długie

Der Weg nach Langheinersdorf

(51°38’14.8″N 15°35’10.4″E)

Borowina, na trasie DW 297 w stronę Kożuchowa, w zaroślach po prawej stronie przed Borowiną nr 58

109

fot. Agata Tatarczuk

a) Kaniów
b) Mierków

a) Canig
b) Merke (prawidłowa nazwa miejsowości
Mercke)

(51°54’59.2″N 14°55’35.0″E)

Grochów, 300 m na południowy-zachód od Grochów nr 1

110

fot. Agata Tatarczuk

do Nowoszowa (nieistniejąca miejscowośd)

nach Neuhaus

(51°28’46.9″N 15°13’41.4″E)

Droga leśna z Kowalic do Nowoszowa

111

fot. hieronim55@o2.pl

Budoradz
Drzeńsk Wielki

Buderose
Gr: Drenzig

(52°00’1.83″N, 14°43’59.11″E)

Ścieżka rowerowa na trasie Gubin-Żytowao

112

fot. Patryk Charydczak

Bucze/
Lipna

Buchwalde/
Leippa

(51°28’14.5″N, 14°59’09.0″E)

Droga leśna, 2 km od miejscowości Bucze w stronę Lubartowa

113

fot. Patryk Charydczak

Przewóz

Priebus

(51°27’10.5″N, 14°59’10.5″E)

Droga leśna, 1,5 km od miesjcowości Lipna w stronę Przewozu

114

fot. Zbigniew Czarnuch

Białcz/ Witnica Sosny

Balz/
Vietz Charlottenhof

(52°40’30.7″N 14°53’48.6″E)

Park Drogowskazów i Słupów Milowych Cywilizacji ul. Stanisława Moniuszki, 66-460 Witnica

115

fot. Andrzej Nowacki

Markosice 3 km
Strzegów 2 km

Markersdorf 3 klm
Strega 2 klm

(51°50’19.1″N 14°37’46.4″E)

Droga ze Strzegowa na Markosice

116

fot. Andrzej Nowacki
Markosice 4 km
Strzegów 2 km/
?? ? Km
??? 2 km

Markensdorf 4 klm
Strega 2klm/
?? Klm
??? 2 klm

(51°50’00.9″N 14°38’25.3″E)

Droga leśna ze Strzegowa do Brzozowa

117

fot. Andrzej Nowacki

(51°48’47.8″N 14°39’16.7″E)

Droga leśna ze Strzegowa do Mielna

118

(51°58’36.4″N 14°51’20.6″E)

Droga gruntowa , naprzeciw Dzikowo nr 7

119

Gubeńska Autostrada Powiatowa na Neuzelle 11 kilometrów Zbudowany 1887 Książęta Schönaich Carolath

Gubener Kreis Chaussee Nach Neuzelle 11 kilom. Erbaut 1887 Prinzen zu Schönaich Carolath

(51.999883 14.694117)

Bresinchen

120

115
Cottbus
30km
30

115
Cottbus
30
km
30

(N51° 34.902 E14° 37.355)

Tschernitz /Döbern

121

fot. Krzysztof Piaseczny

IXX mil
Przed
Berlinem

IXX
Meilen
Bis
Berlin

(51°36’26.28″N 14°34’24.6″E)

Friedrichshain, Felixsee

122

fot. Krzysztof Piaseczny

Chociebuż
……………………………………
………………………………….

Cottbus/
Deulowitz
Reichenbach

(51°57’13.7″N 14°38’32.3″E)

Schenkendöbern, Schenkendöbern

123

fot. Krzysztof Piaseczny

Gubeńska Autostrada Powiatowa na Guben 16 kilometrów Zbudowany 1887-89 Pod ………………………
administrator okręgu Książęta Schönaich Carolath

Gubener
Kreis Chaussee
Nach Guben16 kilom.
Erbaut 1887-89Unter
Dem …..
Landratm
Prinzen zu Schönaich Carolath

(52.0852 14.648117)

Neuzelle

124

fot. Krzysztof Piaseczny

Wełmice
4 km
Guben
16 km/
Streichwitz
4 km

Wellmitz
4 km
Guben
16 km/
Streichwitz
4 km

(N 52.084572 E 14.649914)

Neuzelle

125

fot. Krzysztof Piaseczny

Lub Liestowa
………….. 11 km/
……
Chociebuż 8 km

Or. Liestow
Beik 11 km/
……
Cottbus 8 km

(51°46’16.2″N 14°27’29.1″E)

Dissenchen, Chociebuż

126

fot. Krzysztof Piaseczny

Mielno 8 km
Brody 15 km/
Późna 1 km
Markosice 3
Strzegów2 km

Mehlen 8 klm
Pförten 15 klm/
Pohsen 1 klm
Markersdorf 3
Strega 2 klm

(51°50’19.4″N 14°37’46.8″E)

trasa między Markosicami a Strzegowem

127

fot. Krzysztof Piaseczny

XIX mil Przed Berlinem

XIX Meilen Bis Berlin

(51°43’44.0″N 14°28’24.8″E)

KathlowNeuhausen/Spree

128

fot. Krzysztof Piaseczny

(51°43’44.0″N 14°28’24.8″E)

skrzyżowanie przed kaplicą Friedhof Wilschwitz

129

fot. Krzysztof Piaseczny

………………………………..

Simmersdorf

(51°43’17.5″N 14°36’53.1″E)

Simmersdorfer Str. 1-23, Forst (Lausitz)

130

fot. Krzysztof Piaseczny

………………………………..

Reichenbach/Deulowitz

(51°57’39.1″N 14°39’51.5″E)

Trasa z Wilschwitz Schenkendöbern do Guben

Źródło: materiały własne oraz blog: „sciezkawbok.wordpress.com